‘ITALIAANSE TOESTANDEN’
Sicilië aan de Eems als metafoor voor de oprukkende mediacratie

Hans Goslinga – politiek commentator van dagblad Trouw, verklaart het aanblijven van Rita Verdonk uit de oprukkende beeldcultuur. Hij haalt Piet Hein Donner aan die vorig jaar in ging op de botsing tussen beeldcultuur en de cultuur van de dialectiek. In de laatste vinden de uitéénzeting, het geschreven woord, de redenering, hun uitdrukking in de Parlementaire democratie, de Rechtsstaat, de Waarheidsgetrouwe journalistiek. Hier tellen feiten, de analyse, objectiviteit, geduldige waarheidsvinding, zuiverheid van procedures, het parlement, de kwaliteitskrant.
In de beeldcultuur heersen de suggestie, retoriek, beeldvorming. Zij vinden hun uitdrukking in de Mediacratie. Daar heersen de waan van de dag, de pose, indrukken, de tv-stamtafel.
De crisis die we beleven komt voort uit het feit dat de beeldcultuur vergaand doordringt in de andere wereld. Goslinga vraagt zich af, of “de mediacratie (..) niet langer een amendement is, maar met haar eigen logica een alternatief bestel, dat concurrerend is met de democratische rechtsstaat. Dat is een verontrustende gedachte omdat in de wereld van de beeldmacht veel ruimte is voor manipulatie, suggestie en kortstondige waarheid.” Dit is de wereld waarin Fortuyn, Hirsi Ali, Wilders, Verdonk komeetachtige populariteit kunnen verwerven. Opgaan, blinken en verzinken. Goslinga noemt de verkiezingscampagne als treurig bewijs. Daar heersten niet de feiten, de analyse van de problemen in het land, maar de schijnwerkelijkheid van de opiniepeilingen, de imago’s, de oneliners en de berekening van dat anonieme leger media-adviseurs.
Die laatsten zijn de mensen die politici adviseren om aan de meest bizarre verzoeken te voldoen, zoals Gerrit Voerman – directeur van het Groninger Documentatiecentrum Politieke Partijen het recent verwoordde op een symposium over de ‘mediatisering’ van de politiek. Hij wijst op premier Balkenende die te gast was in een roddelshow en VVD-lijsttrekker Rutte die zich liet interviewen door een vrouwelijke journalist, gelegen op een Haags hotelbed. In het verslag citeert Binnenlands Bestuur (1 december 2006, week 48) ook burgemeester Wallage van Groningen: “De pers becommentarieert niet meer zozeer de politiek. (..) De media vormen het podium waarop de politieke werkelijkheid zich voltrekt. (..) Wat telt is het beeld dat na de verslaggeving in de media is blijven hangen. (..) En dan maakt het in de media nog verschil hoe goed je er op dat moment bij staat als politicus.”
Hans Dijkstal in hetzelfde verslag: “In de media draait het om beeld, beeld en nog eens beeld. Ik verwijt de journalisten niets. Het zijn de politici die zich mee laten slepen. Zij zouden vaker hun medewerking aan infotainment, zoals het programma RTL-boulevard moeten weigeren. Politici die eraan meedoen belazeren in feite de burgerij. Tijdens dit soort programma’s kun je nu eenmaal niet vertellen hoe ingewikkeld een kwestie, zoals bijvoorbeeld het nieuwe zorgstelsel, is.”

In feite raakt Nederland meer en meer in de ban van wat al veel langer gaande is in landen met een districtenstelsel, waar slechts twee of drie partijen de dienst uitmaken. Vanwege het principe ‘the winner takes it all’, kunnen zij het zich veroorloven om elkaar met beelden af te troeven, zwart te maken door op de persoon te spelen. Zij hoeven na afloop niet met elkaar een coalitie aan te gaan, zoals in ons land met zijn veelpartijen-democratie. De slag om de kiezersgunst valt dan eenvoudig samen met de slag om de gunst van kijkers en lezers, die de media voeren. Vooral na de intrede van commerciële media, voor wie slechts kijkcijfers bepalend zijn is dit het geval. Immers, als er niet wordt gekeken, wordt er niet geadverteerd en vervalt het bestaansrecht. Hoe meer spektakel - hoe simpeler de boodschap, des te meer belangstelling. Politici die zich hierin mee laten slepen, bouwen aan de spektakeldemocratie.
Rita Verdonk moet het daar van hebben. De ‘lijn-Verdonk’ moest meer gewicht in de schaal leggen beweerde zij pront in een Haags café, nadat bekend werd dat ze meer voorkeursstemmen behaalde dan lijsttrekker Rutte. En waar staat die lijn voor? Daadkracht! Maar wat dat voor het zorgstelsel inhoudt?? Toch waren alle camera’s op haar gericht.