Hoe rood is Rood   (7 en slot)
De wisseling van de wacht was voor de Stad een goede zaak, uit oogpunt van stedenbouw en verkeer(scirculatie). Net als in andere steden was de generatie van het afspiegelingscollege teveel gefixeerd geraakt op Wederopbouw, met veronachtzaming van de historische waarde van bijvoorbeeld de binnenstad. Zij waren echter kinderen van hun tijd, en koesterden ‘50’er-jaren-idealen’ als deugdzaamheid, huwelijkstrouw, gezag en moraal. Ze streefden naar de verheffing van het gewone volk. Vooral voor PvdA´ers gold dat ze geheelonthouder waren, indachtig de ellende die alcohol de arbeider had gebracht.

De radicale wijze waarop ‘Babyboomers’ hen kallt stelden, wordt niet gerechtvaardigd door wat die er verder van gemaakt hebben. Max van den Berg werd na zijn wethouderschap voorzitter van de landelijke PvdA. Maar van zijn radicaliteit en actievoerderschap had men daar al gauw genoeg (“een ayatollah” noemde Ien van den Heuvel hem). Ook bij het ‘actiewezen’ kreeg hij geen aansluiting want die vertrouwden een burgerlijke partij als de PvdA niet. (In het studentenhuis van de huidige plv. raadsvoorzitter (Groen Links) hing een poster met Van den Berg’s portret en de tekst: “Wanted, partijvoorzitter, doet zich voor als actieleider”) Van Jacques Wallage werd nooit duidelijker dat hij evenzeer, zo niet meer regentesk werd als degenen die hij afserveerde, toen hij de kiezers die hem net aan een Tweede Kamer-zetel hadden geholpen, het nakijken gaf om in Groningen burgemeester te worden.
Nee, radicaliteit als politiek principe maakt onnodig slachtoffers en voert vooral pretenties. Veel meer dan een jeugdzonde is het niet.

25 mei    Hoe rood is Rood? (6)
De gisteren geciteerde uitspraak van de PvdA-ledenvergadering maakte van de PvdA-fractievoorzitter, de machtigste persoon in de Groninger gemeenteraad van 1972. Als aanvoerder van de (immer) grootste partij kon hij er ‘zijn’ wethouders mee op het matje roepen. Jacques Wallage bleef die functie echter niet uitoefenen. Koud 26, trad hij toe tot het linkse college met CPN en D66 (wethouder: Jos Staatsen). Met de gedoogsteun van de ene PSP-zetel hadden zij een meerderheid van 20 tegen 19 stemmen, omdat 2 PvdA-fractieleden, waaronder ex-wethouder Hendriks tegen stemden. Bij de samenstelling van de kieslijst voor de raadsverkiezingen van 1974 werd deze met zijn medestander definitief afgeserveerd. Toen ik als wethouder het 25-jarig jubileum van speeltuin De Weijert kwam opluisteren, heb ik hem ontmoet. Met echtgenote was hij kort daarvoor weer in Stad komen wonen, terug na zijn pensionering vanuit Sliedrecht waar hij jarenlang burgemeester was geweest. Met een zekere weemoed haalde hij de herinnering terug aan de tijd waarin hij aan de wieg had gestaan van de bouw van De Weijert. Ik zag een echte stadjer, die in de periode van Wederopbouw leiding had gegeven, maar werd ingehaald door de tijd(geest), en een ‘stelletje studenten’ van buitenaf. Die hen hadden weggewerkt door zich af te zetten tegen hun ‘regentendom’, maar vervolgens vooral zelf die pose aannamen. Want er is geen sprake van dat ooit de PvdA-fractie in de Groninger gemeenteraad het primaat heeft uitgeoefend. De PvdA-wethouders hadden en hebben het voor het zeggen. Dat was voor wethouder Wim Hendriks niet anders dan voor de wethouders Van den Berg en Wallage.

24 mei   Hoe rood is Rood (5)
Gisteren werd in de Groninger gemeenteraad aangetoond, wat het linkse College van B&W bij aantreden kenbaar maakte: hoewel eenzijdig van samenstelling, moesten ze als een gewoon college worden beschouwd. En dat bleek doordat de collegepartijen hun voorman indekten tegen een motie van wantrouwen, die door de betreffende partijen gesteund zou zijn, waren ze oppositiepartij geweest. Er is weinig meer mogelijk aan parlementaire doodzonden dan wat in het dossier Europapark is vertoond.
Het kost mij geen moeite te erkennen dat de partij waarvan ik lid ben, als collegepartij hoogstwaarschijnlijk hetzelfde gedaan zou hebben. Het verschil is dat het CDA zich niet met het aplomb van wij-hebben-de-waarheid-in-pacht, beroept op radicaliteit. Dat vind ik als principe so wie so verwerpelijk, maar in een klein land als Nederland met zijn vele minderheden is het ook gewoon onwerkbaar. Zodra radicale partijtjes uit de schaduw der oppositie treden, blijkt dat hun bijtgraag gekef met een kunstgebit plaatsgrijpt: dat wordt eenvoudig uit gedaan...
De SP vervult hier dezelfde rol, als de in Groen Links opgegane Communistische Partij van Nederland bij de collegecrisis in 1972 en de collegevorming van 1974, namelijk die van bijwagen. Toen het afspiegelingscollege met Max van den Berg in september 1972 barstte, koos de PvdA-ledenvergadering voor Van den Berg en tegen Wim Hendriks door uit te spreken: “De politieke koers van de fractie, de bepaling van de belangrijkste beleidsuitgangspunten en de realiseringsmogelijkheden worden bepaald door en onder verantwoordelijkheid van de fractie als geheel in overleg met de afdeling; de wethouders van de PvdA moeten zich in hun politieke optreden naar deze uitspraken van de fractie richten en zich voor de realisering daarvan in B&W en in de raad inzetten; zij zijn hierover aan de fractie verantwoording schuldig”. Dualisme avant la lettre????

23 mei     Hoe rood is Rood? (4)
De stellingname van PvdA-fractievoorzitter Jacqueline Kinds in de kwestie Europapark, namelijk dat zij het hele college van B&W verantwoordelijk houdt, staat haaks op wat de generatie van Jacques Wallage introduceerde. (fractievoorzitter 1970-1972) Het in die tijd gebruikelijke afspiegelingscollege, kenmerkte zich door een ware collegiale sfeer: de band tussen de leden was hechter, dan die met de ‘eigen’ politieke fractie. Dat leidde al snel tot aanvaringen met Max van den Berg, ook in de relatie met zijn PvdA-collega Wim Hendriks. Ik citeer ‘Het Groninger Programcollege vier jaar verder’ (Xeno; 1978) door Douwe Jan Elzinga en Klaas Wybo van der Hoek: “Voor Van den Berg gingen in het uitoefenen van zijn wethouderschap de bindingen met de fractie en de partij voor (..) Hij wenste uitdrukkelijk op te treden als socialistisch wethouder en gaf in zijn beleid voorrang aan de politieke doelstellingen van de PvdA. (..) V.d. Berg: ‘Politieke partijen zijn machtsinstrumenten om politieke doeleinden na te kunnen streven. Dat heeft te maken met het uitvoeren van de wil van de kiezers. (..) Dat betekent heel concreet dat je op beslissende punten geen compromis sluit, dat je afstapt van het ouwe-jongens-onder-elkaar-principe en dat je de verschillende alternatieven duidelijk maakt aan de raad, dus aan de kiezers.’ De collega-wethouders van Nederlands jongste wethouder vonden dit obstructie en ontoelaatbare machtspolitiek”.

22 mei      Hoe rood is Rood? (3)
Begin 1970 hebben de FJG'ers, overwegend studenten, de meerderheid in het stedelijk PvdA-bestuur dusdanig stevig in handen, dat ze de ontwerp-kandidatenlijst voor de verkiezingen van juni naar hun hand kunnen zetten. Zes van de 14 zittende raadsleden worden afgeserveerd, vertrokken vrijwillig, of stonden onverkiesbaar. Voor hen in de plaats traden onder meer aan: Max van den Berg en Jacques Wallage. Zittend fractieleider Marten Kastermans deelde op 7 februari aan het stedelijk bestuur mee dat hij met onmiddellijke ingang aftrad.
Op 19 februari werd op de ledenvergadering de gewijzigde kandidatenlijst aanvaard, wat gepaard ging met het aftreden van bestuursvoorzitter B. Tent. Zijn woorden: “De gang van zaken heeft me er van overtuigd, dat ik binnen het bestuur en binnen de afdeling een mening vertegenwoordig, die niet met de meerderheid in overeenstemming is.”
Bij de verkiezingen verloor de PvdA een zetel en kwam op 13. Zoals in die tijd gebruikelijk werd een afspiegelingscollege gevormd met wethouders van VVD (bleef op 5 zetels), CPN (van 2 naar 6), CDA (van 12 naar 10) - 2 wethouders; PvdA met de wethouders Hendriks en Van den Berg. (leeftijd: 25)

21 mei   Hoe rood is Rood? (2)

Jacques Wallage trok binnen de PvdA-Groningen de macht naar zich toe aan de zijde van Max van den Berg. Hun vehikel was de Federatie van Jongerengroepen (FJG) in de PvdA. Zij verzetten zich tegen wat ze de ‘regentenmentaliteit’ noemden, in het bijzonder belichaamd door wethouder W. Hendriks, B. Tent, voorzitter van de stedelijke PvdA en fractie-voorzitter M.W.J. Kastermans. In 1968 waren drie van de vier onderafdelingen in de stad FJG.-sympathisanten. In 1969 werd Max van den Berg voorzitter van het PvdA-gewest (provincie) Groningen. Een citaat waarin hij de FJG-strijdwijze typeerde: “Het ging er om de middenpartij die de PvdA was geworden, te radikaliseren. De FJG wilde de partij van binnenuit veranderen, we vonden dat de partij bruikbaar was om onze doelstellingen te realiseren. De FJG-strategie was er op gericht zoveel mogelijk FJG’ers lid van de PvdA te maken, tevens werd geprobeerd bestuursfuncties over te nemen, waarvoor anderen de termen ‘onfrisse machtspolitiek’ en ‘baantjesjagerij’ gingen gebruiken. Zelf zagen de FJG’ers het als de normale manier waarop het politieke spel gespeeld moest worden.”
Hoeveel van de stemmingen op die afdelingsvergaderingen zouden al niet meer zijn bijgewoond door leden die de volgende dag naar hun werk moesten??

19 mei        Hoe rood is Rood?

Het college van B&W in de stad Groningen bestaat uit partijen die als ‘links’ of ‘rood’ worden aangeduid. Het is interessant dat burgemeester Wallage, die aankondigde na deze collegeperiode een punt achter zijn loopbaan te zetten, ooit ook zo is begonnen. Begin jaren ‘70 verving hij met enkele geestverwanten niet alleen de traditionele, meer bestuurlijk ingestelde PvdA-leiding, maar ook hun samenwerking met de partijen uit het centrum, de voorgangers van het CDA. In wezen bereikte de stad daarmee de verlate echo van de studentenprotesten uit de jaren ’60. In de Nederlandse verhoudingen, gekenmerkt door verdraagzaamheid omdat iedereen hier behoorde tot één van de vele minderheidsstromingen, wilden de heren (dames waren ver te zoeken) de politieke verhoudingen ‘politiseren’.
Nu het college van B&W vooral kleurt door schaamrood, vanwege het ongeautoriseerd uitgeven van miljoenen op een ruimtelijke ordeningsproject, moet de politieke angel snel worden geneutraliseerd. Hoe? Door de zeer Nederlandse oplossing van een commissie….. Wat resteert er eigenlijk van de politieke erfenis van de generatie van Jacques Wallage?
Ik ga er de komende tijd nader op in.